سنجش تراکم استخوان
با دستگاه DEXA
سنجشی کوتاه و بدون درد که نشان میدهد استخوانهای شما چقدر مستحکماند و خطر شکستگی در سالهای پیش رو چقدر است. بسته به سن و شرایط شما، یک یا چند ناحیه از بدن اندازهگیری میشود.
- ۵ تا ۱۵ دقیقه
- مدت انجام
- بسیار پایین
- میزان اشعه
- بدون ناشتایی
- آمادگی لازم
- همان روز
- آماده شدن جواب
DEXA چیست و چه چیزی را اندازه میگیرد؟
دستگاه DEXA با دو پرتو ایکس کمانرژی، مقدار ماده معدنی موجود در استخوان شما را اندازه میگیرد. تفاوت جذب این دو پرتو در استخوان و بافت نرم، به دستگاه اجازه میدهد تراکم استخوان را با دقت بالا محاسبه کند. حاصل، عددی است به نام T-score که مبنای تشخیص پوکی استخوان در سراسر دنیاست.
این روش امروز استاندارد مرجع محسوب میشود؛ یعنی تعریف رسمی پوکی استخوان بر پایهی نتیجهی همین سنجش نوشته شده است. سونوگرافی پاشنه و روشهای غربالگری دیگر میتوانند هشدار بدهند، اما جایگزین DEXA برای تشخیص و پیگیری درمان نیستند.
چرا یک ناحیه کافی نیست؟
تراکم استخوان در همهی بدن یکسان نیست. ممکن است مهرههای کمری وضعیت خوبی داشته باشند اما گردن استخوان ران دچار افت شده باشد. به همین دلیل در بیشتر موارد ستون فقرات و لگن با هم سنجیده میشوند و پایینترین عدد مبنای تشخیص قرار میگیرد.
نواحی قابل سنجش
انتخاب ناحیه با پزشک است و به سن، سابقه شکستگی و شرایط بدنی شما بستگی دارد. هر چهار ناحیه در مراکز ما انجام میشود.
ستون فقرات کمری پرکاربردترین
مهرههای L1 تا L4 اندازهگیری و میانگین آنها گزارش میشود. مهرهها بیشتر از استخوان اسفنجی ساخته شدهاند؛ بافتی که سریعتر بازسازی میشود. به همین دلیل هم افت تراکم زودتر از جاهای دیگر اینجا دیده میشود و هم اثر دارو زودتر قابل اندازهگیری است.
- مناسب برای تشخیص زودهنگام و پایش پاسخ به درمان
- حدود ۱۰ دقیقه
- مهرههای دارای شکستگی، پیچ و پلاک یا آرتروز شدید از محاسبه کنار گذاشته میشوند
در افراد بالای ۶۵ سال، آرتروز و رسوب کلسیم در رگها میتوانند عدد مهرهها را بهاشتباه بالا نشان دهند. در این سنین پزشک معمولاً لگن را مبنای تشخیص قرار میدهد.
لگن و گردن استخوان ران مرجع تشخیص
شکستگی لگن جدیترین پیامد پوکی استخوان است و سنجش این ناحیه بهترین پیشبینیکنندهی آن محسوب میشود. عدد گردن استخوان ران همان چیزی است که در محاسبهی ریسک FRAX هم استفاده میشود.
- مناسب همهی بزرگسالان، بهویژه بالای ۶۵ سال
- حدود ۱۰ دقیقه
- اگر پروتز مفصل ران دارید، سمت مقابل سنجیده میشود
ساعد و مچ دست جایگزین استاندارد
وقتی سنجش کمر و لگن ممکن یا معتبر نیست، ساعد جایگزین رسمی است. همچنین در پرکاری غده پاراتیروئید، ناحیهای است که زودتر از بقیه دچار افت میشود و بهطور اختصاصی بررسی میشود.
- مناسب افراد با پروتز دوطرفه، جراحی ستون فقرات، وزن بسیار بالا یا پرکاری پاراتیروئید
- حدود ۵ دقیقه
تمام بدن گزارش تفکیکی
نمای کامل از تراکم استخوانی سراسر بدن با تفکیک ناحیهای. کاربرد اصلی آن در بیماریهای متابولیک استخوان، پیگیری کودکان و مطالعات بالینی است.
- مناسب بیماریهای متابولیک و ارزیابی جامع
- حدود ۱۵ دقیقه
این سنجش برای چه کسانی توصیه میشود؟
- زنان پس از یائسگی، بهویژه بالای ۵۰ سال
- زنانی که یائسگی زودرس داشتهاند یا تخمدانهایشان برداشته شده است
- مردان بالای ۷۰ سال، یا بالای ۵۰ سال با عوامل خطر
- هر فردی که با ضربهای خفیف دچار شکستگی شده است
- مصرفکنندگان کورتون به مدت سه ماه یا بیشتر
- افراد با سابقه پوکی استخوان یا شکستگی لگن در والدین
- بیماران روماتیسمی، پرکاری تیروئید و پاراتیروئید، یا اختلال جذب گوارشی
- افراد بسیار لاغر و سیگاریها
- کسانی که تحت درمان پوکی استخوان هستند و نیاز به پایش دورهای دارند
مراحل انجام از لحظه ورود
- پذیرش و تکمیل پرسشنامهسن، قد، وزن، سابقه شکستگی و داروهای مصرفی ثبت میشود. این اطلاعات مستقیماً روی تفسیر نتیجه اثر دارند.
- آمادهسازیاگر لباستان اجزای فلزی دارد، گان مرکز در اختیارتان قرار میگیرد. نیازی به درآوردن کامل لباس نیست.
- سنجشروی تخت دراز میکشید و بازوی دستگاه بدون تماس با بدن از بالای شما عبور میکند. هیچ محفظهی بستهای در کار نیست.
- بررسی کیفیت تصویرکارشناس موقعیت صحیح و نبود اجسام مزاحم را بررسی میکند و در صورت نیاز سنجش را تکرار میکند.
- گزارش و تفسیرنتیجه با T-score، Z-score و توضیح وضعیت هر ناحیه آماده و تحویل شما میشود.
نتیجه شما چطور خوانده میشود
عدد T-score نشان میدهد تراکم استخوان شما چقدر از میانگین یک فرد جوان سالم فاصله دارد.
T-score یا Z-score؟
برای زنان یائسه و مردان بالای ۵۰ سال، معیار تشخیص T-score است. اما برای زنان پیش از یائسگی، مردان زیر ۵۰ سال و کودکان، مقایسه با جوانان معنا ندارد و بهجای آن Z-score گزارش میشود که نتیجه شما را با همسنوسالهای خودتان میسنجد.
عدد به تنهایی تشخیص نیست. پزشک نتیجه را کنار سن، سابقه شکستگی، داروها و عوامل خطر شما میگذارد.
هر چند وقت یکبار تکرار شود؟
| وضعیت شما | فاصله پیشنهادی |
|---|---|
| تراکم طبیعی، بدون عامل خطر | هر ۲ تا ۵ سال، به تشخیص پزشک |
| استئوپنی | هر ۱ تا ۲ سال |
| تحت درمان دارویی پوکی استخوان | معمولاً هر ۱ تا ۲ سال |
| مصرف کورتون یا بیماری فعال زمینهای | ممکن است فاصله کوتاهتر لازم باشد |
تکرار سنجش را روی همان دستگاه انجام دهید. دستگاههای مختلف کالیبراسیون متفاوتی دارند و مقایسهی نتیجهی دو دستگاه میتواند تغییری را نشان دهد که واقعی نیست.
سوالهای پرتکرار
سنجش درد دارد؟
خیر. هیچ تزریق، سوزن یا تماس فیزیکی با بدن در کار نیست. شما روی تخت دراز میکشید و بازوی دستگاه از بالای شما عبور میکند. تنها چیزی که لازم است، بیحرکت ماندن برای چند دقیقه است.
میزان اشعه چقدر است؟
دوز اشعه DEXA بسیار پایین و در حد کسری از یک عکس ساده قفسه سینه است. با این حال در بارداری انجام نمیشود.
به دستور پزشک نیاز دارم؟
برای انجام آزاد، نیازی به معرفینامه نیست. اگر میخواهید از پوشش بیمه استفاده کنید، درخواست کتبی پزشک لازم است.
در فضای بسته قرار میگیرم؟
خیر. برخلاف امآرآی، دستگاه DEXA یک تخت باز است و هیچ محفظهای دور شما نیست.
سونوگرافی پاشنه پا با DEXA چه فرقی دارد؟
سونوگرافی پاشنه یک روش غربالگری سریع است و میتواند هشدار بدهد، اما تشخیص رسمی پوکی استخوان و تصمیم درباره درمان بر پایه DEXA انجام میشود.
اطلاعات این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. تصمیم درباره لزوم سنجش، تفسیر نتیجه و شروع درمان بر عهده پزشک معالج شماست.