آنالیز ترکیب بدن
با دستگاه DEXA
ترازو فقط یک عدد به شما میدهد. DEXA نشان میدهد آن عدد از چه ساخته شده است: چقدرش چربی است، چقدر عضله، و اینها در کدام قسمت بدن شما توزیع شدهاند.
- ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
- مدت انجام
- بسیار پایین
- میزان اشعه
- ۳ ساعت
- فاصله از آخرین وعده
- همان روز
- آماده شدن جواب
چه چیزهایی اندازهگیری میشود؟
دستگاه بدن شما را به سه جزء تفکیک میکند: توده چربی، توده بدون چربی (عمدتاً عضله و آب) و ماده معدنی استخوان. برخلاف ترازوهای خانگی که با تخمین کار میکنند، اینجا اندازهگیری مستقیم روی خود بافت انجام میشود.
مهمتر از عدد کل، تفکیک ناحیهای است. گزارش نشان میدهد چربی و عضله در دست راست، دست چپ، پای راست، پای چپ و تنهی شما چطور توزیع شدهاند. همین تفکیک است که عدمتقارن عضلانی، تحلیل عضله در یک اندام یا تجمع چربی مرکزی را آشکار میکند.
چربی احشایی، مهمترین عددی که ترازو نشان نمیدهد
چربی احشایی همان چربی است که دور اندامهای داخلی شکم جمع میشود. برخلاف چربی زیرپوستی، این نوع چربی مستقیماً با خطر دیابت نوع دو، فشار خون بالا، کبد چرب و بیماری قلبی ارتباط دارد. ممکن است وزن و شکل ظاهری شما مناسب باشد اما چربی احشایی بالا باشد؛ چیزی که فقط با اندازهگیری مشخص میشود.
سنجش سارکوپنی در سالمندان
از همین آنالیز، شاخص توده عضلانی اسکلتی محاسبه میشود که معیار تشخیص سارکوپنی است؛ کاهش توده عضلانی مرتبط با سن. سارکوپنی مستقل از پوکی استخوان، خطر زمین خوردن و شکستگی را بالا میبرد و اگر زود تشخیص داده شود، با تمرین مقاومتی و اصلاح پروتئین دریافتی تا حد زیادی قابل جبران است.
این آنالیز به درد چه کسانی میخورد؟
برخلاف تصور رایج، ترکیب بدن فقط موضوع ورزشکاران نیست.
افراد در حال کاهش وزن پرمراجعهترین
وقتی رژیم میگیرید، بخشی از وزنی که کم میکنید عضله است نه چربی. این اتفاق متابولیسم شما را کند میکند و برگشت وزن را محتملتر. آنالیز قبل و بعد نشان میدهد آیا رژیم شما واقعاً چربی سوزانده یا فقط عدد ترازو را پایین آورده.
ورزشکاران و افراد باشگاهی
سنجش توده عضلانی هر اندام بهطور جداگانه، عدمتقارن بین دو سمت بدن را نشان میدهد که هم روی عملکرد اثر دارد و هم عامل خطر آسیب است. برای سنجیدن اثر یک دوره تمرین یا تغییر برنامه تغذیه هم معیار دقیقی است.
سالمندان غربالگری سارکوپنی
کاهش توده عضلانی بعد از ۶۰ سالگی سرعت میگیرد و اغلب بیسروصدا اتفاق میافتد. تشخیص زودهنگام فرصت میدهد قبل از اینکه ضعف عضلانی به زمین خوردن و شکستگی ختم شود، مداخله شود.
بیماران با شرایط خاص
پیش و پس از جراحی چاقی، در بیماریهای مزمن با کاهش وزن ناخواسته، در اختلالات هورمونی، و در پیگیری بیمارانی که تحت درمانهای طولانیمدت هستند.
تفاوت با ترازوهای بادی آنالایزر
ترازوهای هوشمند و دستگاههای بایوامپدانس باشگاه، درصد چربی را از روی مقاومت الکتریکی بدن تخمین میزنند. DEXA آن را اندازه میگیرد.
| DEXA | بایوامپدانس | |
|---|---|---|
| روش کار | اندازهگیری مستقیم بافت | تخمین از روی مقاومت الکتریکی |
| تفکیک هر اندام | دارد | محدود یا ندارد |
| چربی احشایی | گزارش میشود | تخمینی |
| اثر میزان آب بدن | ناچیز | زیاد؛ نتیجه را جابهجا میکند |
| تکرارپذیری | بالا | وابسته به شرایط روز |
اگر با بادی آنالایزر باشگاه پیگیری میکنید، آن را کنار نگذارید؛ برای روند هفتگی مفید است. اما برای عدد پایه و تصمیمهای مهم، یک آنالیز DEXA مرجع دقیقتری به شما میدهد.
مراحل انجام
- ثبت اطلاعاتقد و وزن دقیق در محل اندازهگیری میشود، چون محاسبه شاخصها به آنها وابسته است.
- آمادهسازیلباس بدون فلز میپوشید یا گان مرکز را میگیرید. زیورآلات باید درآورده شوند.
- اسکنحدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی تخت به پشت دراز میکشید. بازوی دستگاه از سر تا پا عبور میکند.
- گزارشنتیجه شامل درصد چربی کل، توزیع ناحیهای، توده عضلانی، چربی احشایی و مقایسه با محدوده مرجع سن و جنس شماست.
گزارش را چطور بخوانید
هر چند وقت تکرار کنم؟
تغییرات واقعی ترکیب بدن آهستهاند. فاصلهی منطقی برای تکرار، هشت تا دوازده هفته است. تکرار زودتر از آن معمولاً فقط نوسان روزانهی آب بدن را نشان میدهد، نه تغییر واقعی چربی یا عضله.
برای اینکه مقایسه معتبر باشد، هر بار روی همان دستگاه و در شرایط مشابه سنجیده شوید. سابقهی سنجشهای قبلی شما در مراکز ما نگهداری میشود و روند تغییرات گزارش میشود.
سوالهای پرتکرار
این همان سنجش تراکم استخوان است؟
دستگاه یکی است اما اسکن و گزارش فرق دارد. سنجش تراکم استخوان روی نواحی مشخصی مثل کمر و لگن انجام میشود، آنالیز ترکیب بدن اسکن تمام بدن است و خروجیاش چربی و عضله است. اگر هر دو را میخواهید، در یک نوبت قابل انجاماند.
میزان اشعه چقدر است؟
دوز بسیار پایین و در حد کسری از یک عکس ساده قفسه سینه است. با این حال در بارداری انجام نمیشود.
محدودیت وزن یا قد وجود دارد؟
بله، تخت دستگاه محدودیت وزن و ابعاد دارد. اگر قد شما بلندتر از حد معمول است یا وزن بالایی دارید، پیش از مراجعه تماس بگیرید تا هماهنگ شود.
لازم است ناشتا باشم؟
ناشتایی کامل لازم نیست، اما بهتر است حداقل سه ساعت قبل غذای سنگین نخورید تا محتویات دستگاه گوارش روی عدد اثر نگذارد.
برای ورزشکاران هم معتبر است؟
بله. در ورزش حرفهای، DEXA یکی از روشهای مرجع پایش ترکیب بدن است، بهویژه چون توده عضلانی هر اندام را جداگانه گزارش میکند.
اطلاعات این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. تفسیر گزارش ترکیب بدن و هر تغییری در برنامه غذایی یا ورزشی باید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.