آخرین بروزرسانی: آگوست 22, 2026 | aniseh gerivani
آزمایش تراکم استخوان چگونه انجام میشود؟ این سوالی است که بسیاری از افراد قبل از مراجعه میپرسند. نحوه آزمایش تراکم استخوان بسیار ساده است — بدون درد، بدون تزریق و در کمتر از ۲۰ دقیقه تمام میشود. آزمایش تراکم استخوان در مراکز تصویربرداری که دستگاه دانسیتومتری DEXA دارند انجام میشود.
در این مقاله تمام مراحل آزمایش تراکم استخوان را از لحظه ورود به مرکز تا دریافت نتیجه به زبان ساده توضیح میدهیم. همچنین تجربه واقعی بیمارانی که این آزمایش را انجام دادهاند با شما در میان میگذاریم تا با آرامش بیشتری برای آزمایش مراجعه کنید.
تراکم استخوان چیست
تراکم استخوان یا Bone Mineral Density (BMD) میزان مواد معدنی به ویژه کلسیم و فسفر موجود در استخوانها را نشان میدهد. هرچه تراکم استخوان بیشتر باشد، استخوانها محکمتر و در برابر شکستگی مقاومترند.
تراکم استخوان از دوران کودکی تا حدود ۳۰ سالگی افزایش مییابد و به اوج خود میرسد. بعد از این سن، بهتدریج کاهش پیدا میکند. این کاهش در زنان بعد از یائسگی سریعتر اتفاق میافتد چون هورمون استروژن که نقش محافظتی برای استخوان دارد، کاهش مییابد.
وقتی تراکم استخوان به حد خاصی کاهش پیدا کند، ابتدا استئوپنی (کاهش تراکم) و سپس پوکی استخوان (استئوپوروز) تشخیص داده میشود. پوکی استخوان یک بیماری خاموش است هیچ دردی ندارد ولی استخوانها را شکننده میکند و خطر شکستگی را چند برابر میکند.
سنجش تراکم استخوان با دستگاه دانسیتومتری DEXA تنها روش دقیق برای اندازهگیری این عدد است. نتیجه به صورت T-score گزارش میشود — عدد بالای منفی ۱ نرمال، بین منفی ۱ تا منفی ۲.۵ استئوپنی و پایینتر از منفی ۲.۵ پوکی استخوان است.
آزمایش تراکم استخوان با چه دستگاهی انجام میشود
آزمایش تراکم استخوان با دستگاه دانسیتومتری یا همان DEXA انجام میشود. این دستگاه با استفاده از دو پرتو اشعه با انرژی متفاوت، میزان تراکم و استحکام استخوانهای بدن را اندازهگیری میکند. هرچه استخوانها متراکمتر باشند، اشعه کمتری از آنها عبور میکند و دستگاه این تفاوت را به عدد تبدیل میکند.
یکی از مهمترین مزایای دستگاه دانسیتومتری این است که کاملاً باز است و بیمار نیازی به ورود به تونل بسته ندارد. میزان اشعه آن بسیار پایینتر از رادیوگرافی معمولی است و برای اکثر افراد کاملاً بیخطر محسوب میشود.
یکی از مزایای جالب دستگاه دانسیتومتری DEXA اینه که علاوه بر تراکم استخوان، ترکیب بدن شامل درصد چربی و توده عضلانی را هم اندازهگیری میکند — اطلاعاتی که برای بسیاری از بیماران مفید و جالب است و هیچ آزمایش دیگری این ترکیب اطلاعات را یکجا نمیدهد.
دانسیتومتری محیطی چیست
دانسیتومتری محیطی روشی سادهتر و ارزان تر از DEXA مرکزی است که تراکم استخوان را در نواحی محیطی بدن مثل پاشنه پا، مچ دست یا انگشتان اندازه میگیرد. این روش معمولاً به عنوان غربالگری اولیه استفاده میشود — یعنی اگر نتیجهاش نگرانکننده بود، پزشک آزمایش DEXA کامل تجویز میکند.
تفاوت اصلی دانسیتومتری محیطی با DEXA مرکزی اینه که دقت آن کمتر است و نمیتواند تراکم استخوانهای مهم مثل ستون فقرات و لگن را مستقیماً بسنجد. به همین دلیل برای تشخیص قطعی پوکی استخوان، تصمیمگیری درمانی و پایش درمان، DEXA مرکزی استاندارد طلایی محسوب میشود.
سنجش تراکم استخوان با دستگاه هالوژیک
دستگاه هالوژیک (Hologic) یکی از معتبرترین و دقیقترین برندهای دانسیتومتری در دنیاست که در بسیاری از مراکز تخصصی ایران استفاده میشود. این دستگاه با فناوری پیشرفتهای که دارد، تصویری بسیار دقیق از تراکم استخوانهای ستون فقرات و ران ارائه میدهد.
مزیت اصلی دستگاه هالوژیک اینه که نتایج آن با استانداردهای جهانی مطابقت دارد و پزشکان میتوانند نتایج آزمایشهای مختلف را با هم مقایسه کنند. اگر قصد دارید آزمایش تراکم استخوان را در مراکز مختلف تکرار کنید، توصیه میشود سعی کنید از یک برند دستگاه استفاده کنید تا نتایج قابل مقایسه باشند.
بهترین دستگاه تراکم استخوان
بهترین دستگاه تراکم استخوان دستگاهی است که دقت بالا، اشعه کم و نتایج قابل اعتماد داشته باشد. معتبرترین برندهای دانسیتومتری در دنیا شامل هالوژیک، لونار GE و Stratos هستند که هر سه از استانداردهای بینالمللی پیروی میکنند.
نکته مهم اینه که کیفیت آزمایش فقط به دستگاه بستگی ندارد — تخصص تکنسین و تفسیر دقیق پزشک هم به همان اندازه اهمیت دارد. مرکز سنجش تراکم استخوان تهران از دستگاههای پیشرفته و به روز استفاده میکند. برای اطلاع از نوع دستگاه قبل از مراجعه تماس بگیرید.
آزمایش تراکم استخوان چگونه انجام میشود؟ مراحل کامل
نحوه آزمایش تراکم استخوان بسیار ساده است. وقتی وارد اتاق آزمایش میشوید، تکنسین از شما میخواهد روی تخت مخصوص دستگاه دانسیتومتری دراز بکشید. نیازی به درآوردن لباس نیست و فقط اجسام فلزی باید کنار گذاشته شوند.
تراکم استخوان چگونه انجام میشود؟ بازوی دستگاه به آرامی روی بدن شما حرکت میکند و تصویربرداری انجام میدهد. معمولاً دو ناحیه اصلی بررسی میشود: ستون فقرات کمری و گردن استخوان ران. در صورت نیاز پزشک، مچ دست هم اسکن میشود. در تمام مدت باید بیحرکت بمانید تا تصویر واضح و دقیق گرفته شود.
دستگاه دانسیتومتری کاملاً باز است، هیچ دردی ایجاد نمیکند و نیازی به ورود به تونل بسته نیست. افراد مبتلا به ترس از فضای بسته هم میتوانند بدون نگرانی این آزمایش را انجام دهند.
قبل از آزمایش تراکم استخوان چه کارهایی باید انجام دهیم؟
یکی از مزایای سنجش تراکم استخوان این است که نیاز به آمادگی خاصی ندارد و میتوانید روز آزمایش غذا و آب بخورید. با این حال رعایت چند نکته ساده قبل از مراجعه ضروری است.
مکمل کلسیم را ۲۴ ساعت قبل از دانسیتومتری قطع کنید، زیرا ممکن است روی نتیجه تأثیر بگذارد. لباس راحت و ساده بپوشید و از پوشیدن لباسهایی با زیپ، دکمه فلزی یا کمربند خودداری کنید. جواهرات، ساعت و هر شیء فلزی را در خانه بگذارید یا قبل از ورود به اتاق آزمایش درآورید.
اگر اخیراً آزمایشی با ماده حاجب مانند رادیوگرافی با کنتراست یا سیتیاسکن داشتید، حتماً پیش از شروع آزمایش تراکم استخوان به تکنسین اطلاع دهید. همچنین در صورت بارداری یا احتمال بارداری، قبل از انجام سنجش تراکم استخوان موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
برای آشنایی کامل با نکات آمادگی قبل از سنجش تراکم استخوان، مقاله آمادگی قبل از دانسیتومتری را بخوانید.
در حین آزمایش تراکم استخوان چه اتفاقی میافتد؟
وقتی وارد اتاق آزمایش میشوید، تکنسین از شما میخواهد روی تخت مخصوص دستگاه دانسیتومتری دراز بکشید. نیازی به درآوردن لباس نیست و فقط اجسام فلزی باید کنار گذاشته شوند.
بازوی دستگاه به آرامی روی بدن شما حرکت میکند و تصویربرداری انجام میدهد. معمولاً دو ناحیه اصلی بررسی میشود: ستون فقرات کمری و گردن استخوان ران. در صورت نیاز پزشک، مچ دست هم اسکن میشود. در تمام مدت سنجش تراکم استخوان باید بیحرکت بمانید تا تصویر واضح و دقیق گرفته شود.
دستگاه دانسیتومتری کاملاً باز است و هیچ دردی ایجاد نمیکند. برخلاف تصور بسیاری از افراد، نیازی به ورود به تونل بسته نیست و افراد مبتلا به ترس از فضای بسته هم میتوانند بدون نگرانی این آزمایش را انجام دهند.
فیلم آزمایش تراکم استخوان
خیلی از مراجعین وقتی اسم «آزمایش تراکم استخوان» یا «دانسیتومتری» را میشنوند، نگران میشوند که نکند دردناک باشد یا نیاز به آمادگی خاصی داشته باشد.در این ویدیو به صورت کوتاه نشان دادیم که فرآیند انجام این آزمایش چقدر سریع و راحت است
- بدون نیاز به تزریق و درد
- بدون نیاز به ورود به دستگاههای بسته
- زمان کل: کمتر از ۱۵ دقیقه
- بالاترین دقت برای تشخیص پوکی استخوان
بعد از آزمایش تراکم استخوان چه باید کرد؟
بعد از سنجش تراکم استخوان هیچ محدودیتی ندارید و بلافاصله میتوانید به فعالیت روزمره برگردید. نیازی به استراحت، پرهیز غذایی یا هیچ مراقبت خاصی نیست. اگر مکمل کلسیم مصرف میکنید و آن را قبل از آزمایش قطع کرده بودید، از همان روز میتوانید دوباره آن را شروع کنید.
نتیجه آزمایش معمولاً همان روز یا روز بعد آماده میشود. توصیه میشود نتیجه را حتماً نزد پزشک متخصص ببرید و از تفسیر شخصی آن خودداری کنید، زیرا اعداد T-score باید در کنار سن، جنسیت و سابقه پزشکی فرد تفسیر شوند.
چه زمانی با پزشک تماس بگیریم؟
اگرچه این آزمایش کاملاً بیخطر است، در موارد نادر ممکن است برخی افراد احساس خستگی خفیف داشته باشند که معمولاً طی چند ساعت برطرف میشود و نگرانی ایجاد نمیکند.
برای آشنایی با اعداد و نتایج دانسیتومتری، مقاله تفسیر آزمایش تراکم استخوان را بخوانید.
چه کسانی باید آزمایش تراکم استخوان بدهند؟
سنجش تراکم استخوان برای همه افراد توصیه نمیشود و پزشک بر اساس سن، جنسیت و شرایط خاص هر فرد این آزمایش را تجویز میکند. با این حال گروههایی هستند که بیشتر از بقیه به این آزمایش نیاز دارند.
آزمایش تراکم استخوان در زنان
زنان بیشتر از مردان در معرض پوکی استخوان هستند، به همین دلیل سنجش تراکم استخوان در این گروه اهمیت بیشتری دارد. پزشکان معمولاً در موارد زیر این آزمایش را برای زنان تجویز میکنند:
زنان بالای ۶۵ سال باید حداقل یک بار آزمایش تراکم استخوان بدهند. زنان یائسه زیر ۶۵ سال که یک یا چند عامل خطر مانند سابقه شکستگی، مصرف داروهای خاص یا سابقه خانوادگی پوکی استخوان دارند نیز باید این آزمایش را انجام دهند. همچنین زنانی که دوره یائسگی زودرس را تجربه کردهاند یا مدت طولانی از داروهای کورتیکواستروئید استفاده کردهاند، در اولویت انجام این آزمایش قرار دارند.
متن انگلیسی:
Menopause can also result in the weakening of the pelvic support structures, increasing the risk of pelvic organ prolapse. Loss of bone density at menopause is a significant contributor to higher rates of osteoporosis and fractures.
یائسگی تغییرات جدی در ساختار بدن ایجاد میکند و استخوانها یکی از اولین قربانیان این تغییرات هستند. طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، کاهش تراکم استخوان در دوران یائسگی نقش مهمی در افزایش خطر پوکی استخوان و شکستگی در زنان دارد
آزمایش تراکم استخوان کجا انجام میشود
آزمایش تراکم استخوان در مراکز تصویربرداری پزشکی، بیمارستانها و کلینیکهای تخصصی که دستگاه دانسیتومتری DEXA دارند انجام میشود. برای انجام این آزمایش حتماً باید نسخه پزشک متخصص داشته باشید.
در تهران مراکز متعددی این آزمایش را انجام میدهند. مرکز سنجش تراکم استخوان تهران با شعب در مرزداران، صادقیه، سعادتآباد، ستارخان، جردن، شهرری و ونک یکی از معتبرترین مراکز تخصصی در این زمینه است. در کرج هم مرکز خیابان قزوین و میدان هفتتیر این خدمت را ارائه میدهد.
برای رزرو نوبت و اطلاع از نزدیکترین مرکز به محل سکونتتان با شماره ۰۲۱۹۱۰۹۲۷۳۵ تماس بگیرید.
آزمایش تراکم استخوان در مردان
اگرچه پوکی استخوان در مردان کمتر از زنان دیده میشود، اما به هیچ وجه نادر نیست. پزشکان در موارد زیر سنجش تراکم استخوان را برای مردان توصیه میکنند:
مردان بالای ۷۰ سال باید این آزمایش را انجام دهند. مردان بین ۵۰ تا ۷۰ سال که سابقه شکستگی، مصرف طولانیمدت داروهای خاص مانند کورتون، بیماریهایی مثل دیابت یا مشکلات تیروئید دارند نیز باید تراکم استخوانشان سنجیده شود. کاهش ناگهانی وزن یا سطح پایین تستوسترون هم از دیگر دلایل تجویز این آزمایش در مردان است.
آزمایش تراکم استخوان در سالمندان
سالمندان یکی از مهمترین گروههایی هستند که باید به طور منظم سنجش تراکم استخوان انجام دهند. با افزایش سن، بدن کلسیم کمتری جذب میکند و بازسازی استخوانها کاهش مییابد، به همین دلیل خطر پوکی استخوان و شکستگی در این گروه سنی بیشتر است.
تمام زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال باید حداقل هر دو سال یک بار آزمایش تراکم استخوان بدهند. در سالمندانی که قبلاً پوکی استخوان تشخیص داده شده یا تحت درمان هستند، پزشک ممکن است این آزمایش را زودتر تکرار کند تا روند درمان را بررسی کند.
شکستگی لگن در سالمندان یکی از جدیترین عوارض پوکی استخوان است که میتواند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد. تشخیص زودهنگام با دانسیتومتری میتواند از بسیاری از این شکستگیها جلوگیری کند.
به طور معمول سنجش تراکم استخوان برای جوانان و کودکان تجویز نمیشود، زیرا استخوانها در این سنین هنوز در حال رشد هستند. با این حال در موارد خاص مانند بیماریهای مزمن، مصرف طولانیمدت داروهای خاص یا اختلالات هورمونی، پزشک ممکن است این آزمایش را برای افراد جوانتر هم تجویز کند.
تراکم استخوان برای کودکان
آزمایش تراکم استخوان برای کودکان در شرایط خاص تجویز میشود. برخلاف بزرگسالان که این آزمایش برای تشخیص پوکی استخوان است، در کودکان هدف بررسی رشد و تراکم استخوان در حال شکلگیری است.
پزشکان این آزمایش را برای کودکانی که بیماری مزمن دارند، داروهای خاص مثل کورتیکواستروئید مصرف میکنند یا اختلالات هورمونی دارند تجویز میکنند. تفسیر نتایج در کودکان با بزرگسالان متفاوت است — به جای T-score از Z-score استفاده میشود که تراکم استخوان کودک را با همسالانش مقایسه میکند.
تراکم استخوان برای رشد قد
تراکم استخوان و رشد قد ارتباط مستقیمی با هم دارند. استخوانهای متراکمتر در دوران رشد، پایه محکمتری برای قد نهایی فرد ایجاد میکنند. کمبود کلسیم و ویتامین D در دوران کودکی و نوجوانی میتواند رشد قد را محدود کند.
آزمایش تراکم استخوان در نوجوانانی که رشد قدشان کند است یا کمبود ویتامین D دارند، میتواند اطلاعات مفیدی به پزشک بدهد. اگر نگران رشد قد فرزندتان هستید، مشورت با پزشک متخصص اطفال یا غدد ضروری است.
تراکم استخوان برای ایمپلنت
سنجش تراکم استخوان یکی از آزمایشهای ضروری قبل از کاشت ایمپلنت دندانی است. موفقیت ایمپلنت به کیفیت و تراکم استخوان فک بستگی دارد — اگر تراکم استخوان کافی نباشد، ایمپلنت پایداری لازم را نخواهد داشت.
پزشک دندانپزشک یا متخصص ایمپلنت معمولاً قبل از عمل، سیتیاسکن دندانی (CBCT) تجویز میکند که تراکم استخوان فک را نشان میدهد. در برخی موارد سنجش تراکم استخوان کل بدن هم انجام میشود تا وضعیت کلی استخوانها بررسی شود.
تراکم استخوان برای بیماران سرطانی
بیماران سرطانی یکی از گروههایی هستند که بیشتر از بقیه به سنجش تراکم استخوان نیاز دارند. برخی داروهای شیمیدرمانی و هورموندرمانی میتوانند تراکم استخوان را به طور قابل توجهی کاهش دهند و خطر شکستگی را بالا ببرند.
بهویژه در بیماران مبتلا به سرطان پستان که از داروهای هورمونی استفاده میکنند، و بیماران مبتلا به سرطان پروستات که تحت درمان هورمونی هستند، پزشک معمولاً آزمایش تراکم استخوان را به صورت منظم تجویز میکند. همچنین متاستاز استخوانی میتواند ساختار استخوان را تغییر دهد که با این آزمایش قابل پایش است.
⚠️ اگر بیمار سرطانی هستید و داروهای شیمیدرمانی یا هورموندرمانی مصرف میکنید، حتماً با پزشک معالجتان درباره نیاز به سنجش تراکم استخوان مشورت کنید.
تشخیص اینکه آیا به این آزمایش نیاز دارید بر عهده پزشک متخصص است. متخصصان مرکز ما در این زمینه راهنمایی تان میکنند.
متخصصان ستون فقرات
آزمایش تراکم استخوان چقدر طول میکشد؟
یکی از سوالات رایجی که بیماران قبل از مراجعه میپرسند این است که سنجش تراکم استخوان چقدر زمان میبرد. خوشبختانه این آزمایش یکی از سریعترین روشهای تصویربرداری پزشکی است و کل فرآیند آن معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد.
زمان آزمایش بستگی به تعداد نواحی اسکن شده دارد. اگر فقط یک ناحیه مانند ستون فقرات یا لگن بررسی شود، ممکن است کمتر از ۱۰ دقیقه به پایان برسد. اما اگر پزشک چند ناحیه مختلف را تجویز کرده باشد، زمان آزمایش کمی بیشتر میشود.
این زمان شامل آماده شدن، انجام اسکن و خروج از اتاق است. پس از اتمام دانسیتومتری بلافاصله میتوانید به فعالیت روزمره برگردید و نیازی به انتظار یا استراحت نیست.
آزمایش تراکم استخوان دردناک است؟
یکی از رایجترین نگرانیهای افراد قبل از مراجعه برای سنجش تراکم استخوان این است که آیا این آزمایش درد دارد یا نه. پاسخ کوتاه و قطعی این است: خیر، آزمایش تراکم استخوان کاملاً بدون درد است.
برخلاف برخی آزمایشهای پزشکی، در دانسیتومتری هیچ سوزن، تزریق یا برشی وجود ندارد. بیمار فقط روی تخت دراز میکشد و دستگاه به آرامی روی بدن او حرکت میکند. هیچ فشار یا تماس دردناکی با بدن احساس نمیشود.
تنها چیزی که ممکن است برای برخی افراد کمی ناراحتکننده باشد، بیحرکت ماندن روی تخت است که البته فقط چند دقیقه طول میکشد. سالمندانی که مشکل کمر یا مفاصل دارند و دراز کشیدن برایشان سخت است، میتوانند این موضوع را از قبل به تکنسین اطلاع دهند تا شرایط راحتتری برای آنها فراهم شود.
آزمایش تراکم استخوان اشعه دارد؟
بله، دستگاه دانسیتومتری از اشعه ایکس استفاده میکند، اما میزان آن بسیار ناچیز است. برای مقایسه، میزان اشعهای که در طول سنجش تراکم استخوان دریافت میکنید حدود ده برابر کمتر از یک رادیوگرافی معمولی قفسه سینه است. حتی میتوان گفت که در یک روز آفتابی بیرون از خانه، بیشتر از این آزمایش در معرض اشعه طبیعی قرار میگیرید.
به همین دلیل آزمایش تراکم استخوان برای اکثر افراد کاملاً بیخطر است و نگرانی بابت اشعه آن وجود ندارد. این آزمایش را میتوان در صورت نیاز چندین بار هم تکرار کرد.
تنها گروهی که باید احتیاط بیشتری داشته باشند زنان باردار هستند. اگرچه میزان اشعه بسیار پایین است، اما به عنوان یک اصل کلی در پزشکی، هرگونه تصویربرداری با اشعه در دوران بارداری باید با تجویز و صلاحدید پزشک انجام شود.
تفاوت آزمایش تراکم استخوان با MRI و رادیوگرافی
بسیاری از افراد فکر میکنند آزمایش تراکم استخوان همان رادیوگرافی یا MRI است، در حالی که این سه روش تصویربرداری کاملاً با هم فرق دارند. هر کدام هدف مشخصی دارند و پزشک بسته به نیاز بیمار یکی از آنها را تجویز میکند.
دانسیتومتری فقط و فقط برای اندازهگیری تراکم و استحکام استخوان طراحی شده است. رادیوگرافی ساختار کلی استخوان و شکستگیها را نشان میدهد، اما نمیتواند پوکی استخوان را در مراحل اولیه تشخیص دهد. MRI هم بیشتر برای بررسی بافت نرم مثل عضله، رباط و دیسک کاربرد دارد.
| ویژگی | دانسیتومتری | رادیوگرافی | MRI |
|---|---|---|---|
| هدف اصلی | سنجش تراکم استخوان | بررسی ساختار استخوان | بررسی بافت نرم |
| تشخیص پوکی استخوان | ✅ بله | ❌ خیر | ❌ خیر |
| میزان اشعه | خیلی کم | کم | بدون اشعه |
| مدت زمان | ۱۰ تا ۲۰ دقیقه | ۵ تا ۱۰ دقیقه | ۳۰ تا ۶۰ دقیقه |
| دستگاه باز یا بسته | باز | باز | بسته |
| نیاز به آمادگی | ندارد | ندارد | دارد |
| هزینه | متوسط | کم | زیاد |
آزمایش تراکم استخوان برای کدام استخوانها انجام میشود؟
آزمایش تراکم استخوان یک روش تصویربرداری با اشعه ایکس کمدوز است که میزان کلسیم و مواد معدنی موجود در استخوانها را اندازه میگیرد. پزشکان از این آزمایش برای تشخیص پوکی استخوان، بررسی خطر شکستگی و پایش درمان استفاده میکنند.
در این آزمایش، نواحی خاصی از بدن بررسی میشوند که بیشترین احتمال آسیب را دارند. مهمترین ناحیه ستون فقرات کمری است، چون اولین جایی است که کاهش تراکم در آن مشخص میشود. ناحیه دوم گردن استخوان ران است که بیشترین خطر شکستگی خطرناک را در سالمندان دارد. در برخی موارد خاص، مچ دست هم بررسی میشود، مثلاً وقتی اندازهگیری نواحی دیگر ممکن نباشد.
| ناحیه | استخوان بررسیشده | اهمیت |
|---|---|---|
| ستون فقرات کمری | مهرههای L1 تا L4 | اولین محل بروز پوکی استخوان |
| ران | گردن استخوان ران | پرخطرترین ناحیه برای شکستگی |
| مچ دست | انتهای استخوان رادیوس | جایگزین در موارد خاص |
| کل بدن | همه استخوانها | بررسی کودکان و بیماریهای خاص |
در یک آزمایش استاندارد، معمولاً ستون فقرات و ران با هم بررسی میشوند، چون این دو ناحیه اطلاعات مکملی به پزشک میدهند. ستون فقرات تغییرات اولیه تراکم را زودتر نشان میدهد، اما با افزایش سن ممکن است نتایج آن به دلیل رسوب کلسیم یا آرتروز گمراهکننده باشد. در این حالت، نتیجه ران قابل اعتمادتر است. پزشک در نهایت پایینترین عدد بین این دو ناحیه را برای تشخیص و تصمیمگیری درمانی مبنا قرار میدهد.
هر چند وقت یکبار باید آزمایش تراکم استخوان داد؟
فاصله زمانی آزمایش تراکم استخوان برای همه یکسان نیست و به سن، جنس و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد. زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال باید هر ۱ تا ۲ سال یکبار آزمایش بدهند. افراد جوانتر که عامل خطری ندارند، هر ۲ تا ۵ سال کافی است. کسانی که تحت درمان پوکی استخوان هستند نیز معمولاً هر ۱ تا ۲ سال آزمایش میدهند تا پیشرفت درمان بررسی شود.
در برخی شرایط مثل مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئید، یائسگی زودرس یا بیماریهایی مثل دیابت و روماتیسم، پزشک ممکن است آزمایش را زودتر تکرار کند.
آزمایش تراکم استخوان در بارداری مجاز است؟
خیر، آزمایش تراکم استخوان در دوران بارداری توصیه نمیشود. چون DEXA Scan از اشعه ایکس استفاده میکند و هر میزان اشعه، حتی کم، میتواند برای جنین خطرناک باشد.
در اکثر موارد پزشکان آزمایش را به بعد از زایمان و پایان دوران شیردهی موکول میکنند. اگر بررسی وضعیت استخوان در بارداری ضروری باشد، روشهای جایگزین مثل آزمایش خون برای بررسی کلسیم و ویتامین D در نظر گرفته میشود.
تجربه بیماران از آزمایش تراکم استخوان
آنچه در ادامه میخوانید تجربه واقعی بیمارانی است که آزمایش تراکم استخوان انجام دادهاند. این تجربهها نشان میدهد که تشخیص زودهنگام چقدر میتواند در جلوگیری از عوارض جدی مؤثر باشد.
تجربه اول:
«خیلی جالب بود که این دستگاه علاوه بر سنجش تراکم استخوان، درصد چربی اجزای مختلف بدن رو هم نشون میده. به همه توصیه میکنم از ۳۰ سالگی به بعد حتماً این تست رو انجام بدن.»
برگرفته از تجربیات کاربران نینیسایت
تجربه دوم:
«وقتی تشخیص پوکی استخوان گرفتم، واقعاً گیج شدم. هیچ دردی نداشتم و هیچ شکستگیای هم نداشتم، ولی اسکن نشان داد وضعیتم جدیه. یه چیزی که خیلی مهمه این است که سطح ویتامین D خودتون رو زود چک کنید. من ۵ سال بعد از تشخیص فهمیدم که ویتامین D خونم خیلی پایینه و این همه مدت بیخبر بودم.»
یک بیمار مبتلا به پوکی استخوان — ترجمه و بومیسازی شده از تجربیات بیماران در سایت مرجع پزشکی Inspire
تجربه سوم:
«سالها پیش به خاطر یائسگی زودرس آزمایش تراکم استخوان دادم و گفتن استئوپنی دارم. یه مدت درمان کردم، بعد رهاش کردم و دیگه فکرش هم نکردم. تا اینکه کمردردم شدید شد و وقتی دوباره آزمایش دادم، ۶ شکستگی مهره داشتم. الان نه از کمردرد راحتم و نه از نگرانی. بزرگترین درسم اینه که پوکی استخوان رو جدی بگیرید، حتی وقتی دردی ندارید.»
یک بیمار مبتلا به پوکی استخوان — ترجمه و بومیسازی شده از تجربیات بیماران در سایت مرجع پزشکی Inspire
تجربه این بیماران نشان میدهد که بسیاری از مراجعین دقیقاً با همین شرایط (نداشتن درد و آگاهی نداشتن از کمبود ویتامین D) مراجعه میکنند. تشخیص زودهنگام با دانسیتومتری میتواند از بسیاری از این عوارض جلوگیری کند.
جمع بندی
آزمایش تراکم استخوان یکی از سادهترین و مهمترین آزمایشهایی است که میتوانید برای سلامت استخوانهایتان انجام دهید. بدون درد، بدون نیاز به آمادگی خاص و در کمتر از ۲۰ دقیقه تمام میشود، اما اطلاعاتی به پزشک میدهد که هیچ آزمایش دیگری نمیتواند جایگزینش شود.
آنچه تجربه بیماران نشان میدهد این است که پوکی استخوان اغلب بدون درد و علامت پیش میرود. خیلی از افراد تا زمانی که دچار شکستگی یا کمردرد شدید میشوند، اصلاً نمیدانند وضعیت استخوانهایشان جدی است. به همین دلیل تشخیص زودهنگام با این آزمایش میتواند از عوارض جبرانناپذیری مثل شکستگی مهره یا لگن جلوگیری کند.
اگر پزشک این آزمایش را تجویز کرده یا در گروههای پرخطر هستید، انجام آن را به تعویق نیندازید. سلامت استخوانها سرمایهای است که با پیشگیری و پایش منظم میتوان آن را حفظ کرد.
سوالات متداول
آیا بیمه هزینه آزمایش تراکم استخوان را پوشش میدهد؟
بله، اکثر بیمههای پایه مثل تأمین اجتماعی و خدمات درمانی در صورتی که آزمایش با نسخه پزشک متخصص تجویز شده باشد، بخشی از هزینه را پوشش میدهند. بیمههای تکمیلی هم معمولاً سهم بیشتری از هزینه را پرداخت میکنند. قبل از مراجعه با بیمه خود چک کنید.
نتیجه آزمایش تراکم استخوان چگونه تفسیر میشود؟
نتیجه با عدد T-score نشان داده میشود. اگر T-score بالای منفی ۱ باشد، تراکم استخوان نرمال است. بین منفی ۱ تا منفی ۲.۵ نشاندهنده استئوپنی یا کاهش خفیف تراکم است. زیر منفی ۲.۵ هم تشخیص پوکی استخوان داده میشود. تفسیر دقیق نتیجه باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
تفاوت استئوپنی و پوکی استخوان چیست؟
استئوپنی مرحلهای بین تراکم نرمال و پوکی استخوان است. در استئوپنی تراکم استخوان کاهش یافته اما هنوز به حد پوکی استخوان نرسیده. اگر استئوپنی جدی گرفته نشود و درمان نشود، میتواند با گذر زمان به پوکی استخوان تبدیل شود. تجربه بیمارانی که داستانشان را در این مقاله خواندید نشان میدهد که این مرحله را نباید ساده گرفت.
آیا پوکی استخوان درمان دارد؟
پوکی استخوان کاملاً قابل درمان نیست، اما با رویکرد درست میتوان پیشرفت آن را متوقف کرد و حتی تراکم استخوان را تا حدی بهبود داد. درمان معمولاً شامل داروهای تخصصی، مصرف کافی کلسیم و ویتامین D، ورزشهای مناسب و اصلاح سبک زندگی است. هرچه تشخیص زودتر باشد، نتیجه درمان بهتر خواهد بود.
آیا ویتامین D روی نتیجه آزمایش تراکم استخوان تأثیر دارد؟
کمبود ویتامین D یکی از مهمترین عوامل کاهش تراکم استخوان است، چون بدن بدون ویتامین D نمیتواند کلسیم را به درستی جذب کند. پزشک معمولاً همزمان با آزمایش تراکم استخوان، سطح ویتامین D خون را هم بررسی میکند. اگر سطح آن پایین باشد، مکمل تجویز میشود که تأثیر مستقیمی روی بهبود نتیجه آزمایشهای بعدی دارد.
آیا پوکی استخوان ارثی است؟
سابقه خانوادگی یکی از عوامل خطر مهم پوکی استخوان است. اگر مادر یا خواهر شما به پوکی استخوان مبتلا بودهاند، احتمال ابتلای شما بیشتر است. اما ارث تنها عامل نیست و عواملی مثل تغذیه، ورزش، مصرف دارو و سطح هورمونها هم نقش مهمی دارند. داشتن سابقه خانوادگی دلیل کافی برای انجام زودتر آزمایش تراکم استخوان است.
آیا ورزش میتواند تراکم استخوان را افزایش دهد؟
بله، ورزش یکی از مؤثرترین روشهای طبیعی برای حفظ و بهبود تراکم استخوان است. ورزشهای تحمل وزن مثل پیادهروی، دویدن آرام و وزنهبرداری سبک بیشترین تأثیر را دارند، چون استخوان را مجبور میکنند در برابر وزن مقاومت کند و متراکمتر شود. شنا و دوچرخه برای قلب مفیدند اما تأثیر کمتری روی تراکم استخوان دارند.
بعد از تشخیص پوکی استخوان چه باید کرد؟
اول از همه نباید نگران شد، چون با درمان مناسب میتوان وضعیت را کنترل کرد. قدم اول مراجعه به پزشک متخصص روماتولوژی یا غدد است تا برنامه درمانی مشخص شود. همزمان باید سطح ویتامین D و کلسیم بررسی شود، ورزش منظم شروع شود و از فعالیتهایی که خطر افتادن دارند پرهیز شود.
آیا لاغری خطر پوکی استخوان را افزایش میدهد؟
بله، افراد با وزن کم و شاخص توده بدنی پایین بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند. دلیل آن این است که وزن کمتر فشار کمتری روی استخوانها وارد میکند و استخوان انگیزه کمتری برای متراکم ماندن دارد. همچنین افراد لاغر معمولاً ذخیره چربی کمتری دارند که این خودش روی سطح هورمونهای محافظ استخوان تأثیر میگذارد.
مسئولیت هرگونه استفاده از مطالب این سایت بر عهده کاربر بوده و برای تصمیمات درمانی، مراجعه به پزشک متخصص ضروری است.