آخرین بروزرسانی: ژوئن 21, 2026 | دکتر شهربانو کاظمی متخصص طب فیزیکی ستون فقرات نظام پزشکی 104126
با افزایش سن، تراکم استخوان بهطور طبیعی کاهش پیدا میکند و خطر پوکی استخوان و شکستگی بیشتر میشود. اما سن مناسب آزمایش تراکم استخوان برای همه افراد یکسان نیست و به عوامل مختلفی مانند جنسیت، سابقه خانوادگی و سبک زندگی بستگی دارد.
بسیاری از افراد تا زمانی که دچار شکستگی نشوند، از کاهش تراکم استخوان خود بیخبرند، چون پوکی استخوان معمولاً بدون علامت پیش میرود. به همین دلیل، دانستن زمان دقیق انجام این آزمایش و توجه به علائم هشدار زودرس، میتواند نقش مهمی در پیشگیری از شکستگیهای جدی داشته باشد.
در ادامه این مقاله، علاوه بر بازه سنی استاندارد برای زنان و مردان، با گروههایی که باید زودتر از موعد این آزمایش را انجام دهند و هفت علامت هشداری که نباید نادیده بگیرید، آشنا خواهید شد.
سن مناسب آزمایش تراکم استخوان در زنان و مردان
سن مناسب آزمایش تراکم استخوان برای زنان و مردان یکسان نیست و معمولاً با توجه به سرعت کاهش طبیعی تراکم استخوان در هر جنسیت تعیین میشود. بهطور کلی، انجمنهای معتبر پزشکی بازههای زیر را برای سنجش تراکم استخوان توصیه میکنند:
| گروه | سن توصیهشده | دلیل |
|---|---|---|
| زنان | ۶۵ سال به بالا | کاهش سریع تراکم استخوان پس از یائسگی به دلیل افت استروژن |
| مردان | ۷۰ سال به بالا | کاهش تدریجیتر تراکم استخوان نسبت به زنان |
زنان معمولاً زودتر از مردان برای تست تراکم استخوان فراخوانده میشوند، زیرا یائسگی باعث افت ناگهانی هورمون استروژن میشود که نقش مهمی در حفظ تراکم استخوان دارد. به همین دلیل، خطر پوکی استخوان در زنان بالای ۶۵ سال بهطور قابلتوجهی بیشتر از مردان همسن است.
با این حال، این سنها فقط برای افراد بدون عامل خطر خاص توصیه میشود. در بخش بعدی، گروههایی را بررسی میکنیم که باید زودتر از این سن استاندارد، آزمایش تراکم استخوان بدهند.
محاسبهگر اختصاصی
سن و گروه خود را انتخاب کنید تا بدانید چه زمانی باید آزمایش تراکم استخوان بدهید
زنان
در سن زیر ۴۵ سالگی، نیازی به انجام آزمایش تراکم استخوان ندارید؛ مگر آنکه یکی از این موارد را داشته باشید: یائسگی زودرس (قبل از ۴۵ سالگی)، شکستگی استخوان با ضربه خفیف، مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئید، سابقه خانوادگی پوکی استخوان، یا کاهش قابلتوجه قد. در این صورت لازم است زودتر اقدام کنید.
سن استاندارد آزمایش تراکم استخوان برای زنان، ۶۵ سالگی است. اما اگر یکی از این موارد را دارید: یائسگی زودرس (قبل از ۴۵ سالگی)، شکستگی استخوان با ضربه خفیف، مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئید، سابقه خانوادگی پوکی استخوان، یا کاهش قابلتوجه قد، بهتر است زودتر آزمایش بدهید.
شما در سنی هستید که سازمانهای معتبر پزشکی، انجام آزمایش تراکم استخوان را برای زنان توصیه میکنند. برای رزرو نوبت، میتوانید با مرکز ما تماس بگیرید.
با وجود عامل خطر (مانند یائسگی زودرس، شکستگی با ضربه خفیف یا مصرف کورتیکواستروئید)، صرفنظر از سن، بهتر است هرچه زودتر با پزشک خود مشورت کنید.
مردان
در سن زیر ۵۰ سالگی، نیازی به انجام آزمایش تراکم استخوان ندارید؛ مگر آنکه یکی از این موارد را داشته باشید: شکستگی استخوان با ضربه خفیف، مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئید، سابقه خانوادگی پوکی استخوان، یا کاهش قابلتوجه قد. در این صورت لازم است زودتر اقدام کنید.
سن استاندارد آزمایش تراکم استخوان برای مردان، ۷۰ سالگی است. اما اگر یکی از این موارد را دارید: شکستگی استخوان با ضربه خفیف، مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئید، سابقه خانوادگی پوکی استخوان، یا کاهش قابلتوجه قد، بهتر است زودتر آزمایش بدهید.
شما در سنی هستید که سازمانهای معتبر پزشکی، انجام آزمایش تراکم استخوان را برای مردان توصیه میکنند. برای رزرو نوبت، میتوانید با مرکز ما تماس بگیرید.
چه افرادی باید زودتر از سن استاندارد آزمایش تراکم استخوان بدهند؟
سن استاندارد (۶۵ سالگی برای زنان و ۷۰ سالگی برای مردان) فقط برای افرادی صدق میکند که هیچ عامل خطر خاصی ندارند. اما برخی شرایط میتوانند روند کاهش تراکم استخوان را تسریع کنند و سن آزمایش تراکم استخوان را به سالهای پایینتر منتقل کنند. مهمترین این گروهها عبارتاند از:
| وضعیت | زمان توصیهشده برای آزمایش | دلیل |
|---|---|---|
| زنان بدون عامل خطر | ۶۵ سالگی به بعد | کاهش طبیعی تراکم استخوان |
| مردان بدون عامل خطر | ۷۰ سالگی به بعد | کاهش تدریجیتر نسبت به زنان |
| یائسگی زودرس | زیر ۴۵ سال، طبق نظر پزشک | افت زودهنگام استروژن |
| مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئید | بدون محدودیت سنی | کاهش مستقیم تراکم استخوان |
| سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا شکستگی لگن | طبق نظر پزشک، معمولاً زودتر از سن استاندارد | افزایش ریسک ژنتیکی |
| سابقه شکستگی با ضربه خفیف | در هر سنی، به محض وقوع | نشانه احتمالی کاهش تراکم استخوان |
| بیماریهای زمینهای (روماتیسم، تیروئید، اختلال جذب کلسیم) | طبق نظر پزشک | اختلال در متابولیسم استخوان |
اگر در هر یک از این گروهها قرار دارید، توصیه میشود بدون توجه به سن، موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید تا زمان مناسب برای سنجش تراکم استخوان را تعیین کند.
علائم هشداری که نشان میدهد الان وقت آزمایش تراکم استخوان است
پوکی استخوان معمولاً تا پیش از وقوع شکستگی، علامت مشخصی ندارد؛ به همین دلیل به آن «بیماری خاموش» میگویند. با این حال، برخی نشانهها میتوانند هشداری برای کاهش تراکم استخوان باشند و نیاز به انجام زودهنگام تست تراکم استخوان را نشان دهند:
| علامت هشدار | توضیح کوتاه |
|---|---|
| کاهش قد | بیش از ۱ سانتیمتر در سال یا بیش از ۴ سانتیمتر در طول زمان |
| خمیدگی پشت (قوز) | ناشی از ریزشکستگیهای ستون فقرات |
| کمردرد مزمن یا ناگهانی | بدون دلیل مشخص |
| شکستگی با ضربه خفیف | شکستن استخوان با افتادن از ارتفاع کم |
| کاهش وزن شدید و ناخواسته | بدون دلیل پزشکی مشخص |
| یائسگی زودرس یا قطع طولانیمدت پریود | قبل از ۴۵ سالگی یا توقف یک سال یا بیشتر |
| ضعف عضلانی و کاهش تعادل | افزایش خطر افتادن و شکستگی |
اگر هر یک از علائم بالا را تجربه کردهاید یا در گروههای پرخطر قرار دارید، مشورت با پزشک متخصص اولین قدم برای تصمیمگیری درباره آزمایش تراکم استخوان است. در ادامه، چند پزشک متخصص ستون فقرات معرفی شدهاند.
آیا مردان هم باید آزمایش تراکم استخوان بدهند؟
پوکی استخوان اغلب بیماری زنان شناخته میشود، اما مردان نیز در معرض خطر آن هستند؛ هرچند معمولاً در سنین بالاتر و با شدت کمتری نسبت به زنان. به همین دلیل، سن آزمایش تراکم استخوان در مردان معمولاً ۷۰ سالگی در نظر گرفته میشود، یعنی پنج سال دیرتر از زنان.
دلیل این تفاوت، نبود افت ناگهانی هورمونی مشابه یائسگی در مردان است. تستوسترون، که نقش مشابه استروژن در حفظ تراکم استخوان دارد، در مردان بهتدریج و با سرعت کمتری کاهش مییابد.
با این حال، برخی مردان باید زودتر از سن استاندارد، سنجش تراکم استخوان را انجام دهند، از جمله:
- مردانی با سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا شکستگی لگن
- افرادی که داروهای کورتیکواستروئیدی مصرف میکنند
- مردان مبتلا به کمبود تستوسترون (هیپوگنادیسم)
- کسانی که سابقه شکستگی با ضربه خفیف دارند
- افراد سیگاری یا دارای مصرف زیاد الکل، که هر دو بر تراکم استخوان تأثیر منفی میگذارند
بهطور کلی، اگرچه شیوع پوکی استخوان در مردان کمتر از زنان است، اما عواقب آن (بهویژه شکستگی لگن) میتواند به همان اندازه جدی باشد؛ به همین دلیل نباید این آزمایش را صرفاً مختص زنان دانست.
چرا تشخیص زودهنگام کاهش تراکم استخوان مهم است؟
پوکی استخوان تا پیش از وقوع شکستگی، معمولاً بدون علامت پیش میرود. به همین دلیل، انجام بهموقع آزمایش تراکم استخوان نقش تعیینکنندهای در پیشگیری از عوارض جدی دارد. مهمترین فواید تشخیص زودهنگام عبارتاند از:
- پیشگیری از شکستگیهای جدی: شکستگی لگن در افراد مسن میتواند منجر به کاهش استقلال حرکتی و حتی افزایش خطر مرگومیر در یک سال پس از شکستگی شود. تشخیص زودهنگام، احتمال این عوارض را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد.
- شروع بهموقع درمان: داروهای موجود برای پوکی استخوان، در صورت شروع زودهنگام، اثربخشی بیشتری دارند و میتوانند روند کاهش تراکم استخوان را کند یا متوقف کنند.
- اصلاح سبک زندگی: اطلاع از وضعیت تراکم استخوان، فرد را به تغییراتی مانند افزایش مصرف کلسیم و ویتامین D، ورزشهای مقاومتی و ترک سیگار ترغیب میکند.
- پایش روند بیماری: برای افرادی که قبلاً تحت درمان هستند، تست تراکم استخوان دورهای، میزان اثربخشی درمان را نشان میدهد و امکان تنظیم بهموقع دارو را فراهم میکند.
- کاهش هزینههای درمانی بلندمدت: پیشگیری از شکستگی، معمولاً هزینهای بهمراتب کمتر از درمان و توانبخشی پس از شکستگی دارد.
بهطور خلاصه، تشخیص زودهنگام نهتنها از بروز عوارض جدی جلوگیری میکند، بلکه کیفیت زندگی فرد را در سالهای آینده نیز حفظ میکند .
تیم پزشکی ما پس از هر آزمایش، نتیجه را بهصورت حضوری توضیح میدهد و متناسب با سن و شرایط هر فرد، برنامهای مشخص برای حفظ یا بهبود تراکم استخوان ارائه میکند.
بر اساس توصیه رسمی USPSTF (سازمان خدمات پیشگیرانه ایالات متحده): این سازمان معتبر پزشکی توصیه میکند که زنان ۶۵ سال و بالاتر، بهمنظور پیشگیری از شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان، آزمایش غربالگری تراکم استخوان را انجام دهند.
به نقل از سایت: uspreventiveservicestaskforce.org
نمونه جواب سنجش تراکم استخوان
پس از مشخصشدن سن مناسب آزمایش تراکم استخوان و انجام تست، نتیجه معمولاً بهصورت یک برگهی گزارش شامل دو شاخص اصلی T-score و Z-score به شما تحویل داده میشود. این اعداد نشان میدهند تراکم استخوان شما نسبت به یک فرد جوان سالم و نسبت به افراد همسن خودتان در چه وضعیتی قرار دارد. نمونهای از این برگه گزارش را در تصویر زیر مشاهده میکنید.
برای آشنایی کامل با نحوه خواندن و تفسیر این اعداد، میتوانید مقاله تفسیر تراکم استخوان را مطالعه کنید.
هزینه آزمایش تراکم استخوان
هزینه آزمایش تراکم استخوان بسته به نوع مرکز، تجهیزات و پوشش بیمه متفاوت است. برای اطلاع از جزئیات کامل قیمتها، میتوانید مقاله هزینه سنجش تراکم استخوان را مطالعه کنید.
برای انجام این آزمایش، میتوانید به یکی از مراکز معتبر زیر در تهران مراجعه کنید:
| نام مرکز | آدرس |
|---|---|
| مرکز دانسیتومتری مرزداران | بلوار مرزداران، بین اشرفی اصفهانی و یادگار امام 02191093228 |
| کلینیک سنجش تراکم استخوان سعادتآباد | سعادت آباد، خیابان سرو 02191092878 |
| مرکز آزمایش DEXA صادقیه | اتوبان اشرفی اصفهانی، فلکه دوم صادقیه 02191092872 |
| واحد دانسیتومتری جردن | جردن، بالاتر از خیابان ظفر 02191092338 |
| مرکز غربالگری پوکی استخوان ستارخان | ستارخان، نرسیده به خیابان حبیبالله 02191092872 |
| آزمایشگاه تراکمسنجی شهر ری | خیابان غیوری 02191092758 |
| مرکز تراکم سنجی استخوان ونک | میدان ونک، خیابان ملاصدرا 02191092834 |
جمع بندی
سن مناسب آزمایش تراکم استخوان برای زنان معمولاً ۶۵ سالگی و برای مردان ۷۰ سالگی است؛ اما این عدد ثابت برای همه صدق نمیکند. افرادی با عواملی مانند یائسگی زودرس، سابقه خانوادگی پوکی استخوان، مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئید یا سابقه شکستگی با ضربه خفیف، باید بدون توجه به سن، زودتر این آزمایش را انجام دهند.
از آنجا که پوکی استخوان معمولاً تا پیش از شکستگی، بدون علامت پیش میرود، توجه به علائم هشداری مانند کاهش قد، خمیدگی پشت یا کمردرد مزمن، و مشورت بهموقع با پزشک متخصص، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی دارد.
اگر هر یک از علائم یا عوامل خطر یادشده را در خود میبینید، بهتر است هرچه زودتر برای سنجش تراکم استخوان اقدام کنید؛ تشخیص زودهنگام، نهتنها از شکستگیهای ناتوانکننده پیشگیری میکند، بلکه کیفیت زندگی شما را در سالهای آینده نیز حفظ خواهد کرد.
سوالات متداول
آیا زیر ۴۰ سال هم لازم است آزمایش تراکم استخوان بدهم؟
بهطور معمول خیر، مگر اینکه عواملی مانند یائسگی زودرس، سابقه خانوادگی پوکی استخوان، شکستگی با ضربه خفیف یا مصرف داروهای کورتیکواستروئیدی داشته باشید که در این صورت پزشک ممکن است انجام آزمایش را زودتر توصیه کند.
هر چند سال یکبار باید آزمایش تراکم استخوان تکرار شود؟
بسته به نتیجه آزمایش قبلی و عوامل خطر فردی متفاوت است؛ افراد با تراکم استخوان طبیعی معمولاً هر چند سال یکبار، و افراد با کاهش تراکم یا عوامل خطر بیشتر، با فاصله زمانی کوتاهتری تحت نظر قرار میگیرند. تعیین بازه دقیق بر عهده پزشک معالج است.
آیا انجام آزمایش تراکم استخوان در دوران پریود مشکلی دارد؟
خیر، انجام آزمایش تراکم استخوان در دوران پریود مشکلی ندارد و بر دقت نتیجه تأثیری نمیگذارد.
اگر باردار باشم و ندانسته آزمایش انجام دهم، چه باید کرد؟
در صورت احتمال بارداری، حتماً پیش از انجام آزمایش این موضوع را با پزشک یا تکنسین در میان بگذارید. اگر ندانسته آزمایش انجام شده، با پزشک خود مشورت کنید؛ میزان اشعه این آزمایش بسیار پایین است، اما ارزیابی فردی پزشک ضروری است.
مصرف کلسیم یا مولتیویتامین قبل از آزمایش چه تأثیری دارد؟
مصرف مکملهای کلسیم و مولتیویتامین میتواند بر دقت نتیجه تأثیر بگذارد؛ به همین دلیل توصیه میشود حداقل ۲۴ ساعت پیش از آزمایش از مصرف آنها خودداری کنید.
آیا انجام همزمان عکس ستون فقرات و آزمایش تراکم استخوان در یک روز مضر است؟
میزان اشعه هر دو آزمایش پایین است، اما برای اطمینان کامل و تصمیمگیری درباره فاصله زمانی مناسب بین این دو، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.
آیا نتیجه آزمایش تراکم استخوان بدون مراجعه حضوری قابل تفسیر است؟
خیر، تفسیر دقیق نتیجه (شامل T-score و Z-score) نیازمند بررسی پزشک متخصص است تا با توجه به سن، جنسیت و سابقه پزشکی فرد، تحلیل درستی ارائه شود.
آیا افراد جوان هم باید نگران تراکم استخوان خود باشند؟
بله؛ اگرچه سن استاندارد غربالگری بالاتر است، رعایت تغذیه مناسب (کلسیم و ویتامین D)، ورزش منظم و پرهیز از سیگار در سنین جوانی، نقش مهمی در حفظ تراکم استخوان و پیشگیری از پوکی استخوان در آینده دارد.
آیا یائسگی زودرس همیشه به معنای نیاز فوری به آزمایش است؟
لزوماً خیر، اما یائسگی زودرس (پیش از ۴۵ سالگی) یک عامل خطر مهم برای کاهش زودهنگام تراکم استخوان است و بهتر است این موضوع با پزشک متخصص زنان یا غدد در میان گذاشته شود.
مسئولیت هرگونه استفاده از مطالب این سایت بر عهده کاربر بوده و برای تصمیمات درمانی، مراجعه به پزشک متخصص ضروری است.