آمادگی قبل از آزمایش تراکم استخوان| ناشتا بودن + فیلم آزمایش

آخرین بروزرسانی: آگوست 20, 2026 | aniseh gerivani

آمادگی قبل از آزمایش تراکم استخوان یکی از مهم‌ترین مراحلی است که بسیاری از بیماران از آن غافل می‌شوند. بسیاری از افراد می‌پرسند آیا برای آزمایش تراکم استخوان باید ناشتا باشیم؟ پاسخ کوتاه خیر است — ناشتا بودن لازم نیست، اما رعایت چند نکته ساده مثل قطع قرص کلسیم از ۲۴ ساعت قبل و پوشیدن لباس بدون اشیاء فلزی ضروری است.

در این مقاله گام به گام توضیح می‌دهیم آمادگی قبل از آزمایش تراکم استخوان از شب قبل تا لحظه‌ای که روی تخت دستگاه DEXA دراز می‌کشید چگونه باید باشد. همچنین فیلم آزمایش تراکم استخوان را مشاهده می‌کنید تا با روند کامل این آزمایش آشنا شوید.

چه کسانی باید آزمایش تراکم استخوان انجام دهند؟

آزمایش تراکم استخوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای پیشگیری از پوکی استخوان است، اما بسیاری از افراد تا زمانی که دچار شکستگی یا درد مزمن نشده‌اند به آن فکر نمی‌کنند. واقعیت این است که پوکی استخوان اغلب هیچ علامتی ندارد و تا زمانی که یک شکستگی ساده اتفاق می‌افتد، فرد اصلاً نمی‌داند استخوان‌هایش در چه وضعیتی هستند. به همین دلیل این آزمایش برای گروه‌های پرخطر نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت پزشکی است.آزمایش تراکم استخوان برای همه ضروری نیست، اما برخی گروه‌ها باید آن را جدی بگیرند:

بر اساس سن:

• زنان بالای ۶۵ سال — بدون نیاز به علامت خاص
• مردان بالای ۷۰ سال — بدون نیاز به علامت خاص
• زنان یائسه زیر ۶۵ سال — اگر یک یا چند عامل خطر داشته باشند

بر اساس عوامل خطر:

• سابقه شکستگی استخوان بدون ضربه شدید
• مصرف طولانی‌مدت کورتیکواستروئید (مثل پردنیزولون)
• بیماری‌های زمینه‌ای مثل دیابت نوع ۱، روماتیسم، یا بیماری تیروئید
• کاهش وزن ناگهانی یا لاغری مفرط
• سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا شکستگی لگن در والدین
• کم‌تحرکی طولانی‌مدت یا بستری بودن

بر اساس علائم:

• درد مزمن کمر یا گردن بدون دلیل مشخص
• کاهش قد بیش از ۳ سانتی‌متر نسبت به جوانی
• خمیدگی پشت (قوز)

اگر در یکی از این گروه‌ها هستید، پزشک احتمالاً درخواست آزمایش تراکم استخوان می‌دهد. اما حتی بدون ارجاع پزشک هم می‌توانید برای آرامش خاطر این آزمایش را انجام دهید — به‌خصوص که بی‌درد، سریع و بدون نیاز به آمادگی پیچیده است

آمادگی قبل از آزمایش تراکم استخوان چرا مهم است؟

آزمایش تراکم استخوان یا تست DEXA با استفاده از اشعه ایکس با انرژی پایین، میزان تراکم مواد معدنی استخوان‌های شما را اندازه‌گیری می‌کند و نتیجه را به صورت T-Score و Z-Score گزارش می‌دهد. برخلاف تصور بسیاری از بیماران، این آزمایش به آمادگی قبلی نیاز دارد. مکمل‌ها، لباس نامناسب و حتی آزمایش‌های تصویربرداری اخیر می‌توانند نتیجه را تغییر دهند و پزشک را به تشخیص اشتباه برسانند. به همین دلیل رعایت این نکات یک ضرورت پزشکی است، نه یک توصیه اختیاری.

آیا برای آزمایش تراکم استخوان باید ناشتا باشیم؟

آیا برای آزمایش تراکم استخوان باید ناشتا باشیم؟ این یکی از رایج‌ترین سوالاتی است که بیماران قبل از مراجعه می‌پرسند. پاسخ کوتاه خیر است — برای آزمایش تراکم استخوان نیازی به ناشتا بودن ندارید و می‌توانید وعده‌های غذایی معمول خود را میل کنید.

اما یک استثنا مهم وجود دارد: مکمل‌های کلسیم. حتی اگر کلسیم را با غذا مصرف می‌کنید یا قرص کلسیم جزئی از رژیم روزانه شماست، باید از ۲۴ ساعت قبل از آزمایش آن را قطع کنید. کلسیم اضافی در بدن می‌تواند تراکم استخوان را بیشتر از حد واقعی نشان دهد و نتیجه را غیردقیق کند.

غذاهای معمولی سرشار از کلسیم مثل لبنیات، شیر و ماست مشکلی ایجاد نمی‌کنند و فقط مکمل‌های دارویی باید قطع شوند.

بیشتر بدانید: لیست بهترین مراکز دولتی سنجش تراکم استخوان در تهران

فیلم آزمایش تراکم استخوان

فیلم آزمایش تراکم استخوان یکی از بهترین راه‌ها برای آشنایی با روند این آزمایش قبل از مراجعه به مرکز است. بسیاری از بیماران نگران هستند که آزمایش تراکم استخوان چگونه انجام می‌شود و آیا دردناک است یا نه. با تماشای فیلم آزمایش تراکم استخوان می‌بینید که بیمار فقط باید چند دقیقه بدون حرکت روی تخت دراز بکشد — هیچ تزریقی انجام نمی‌شود، هیچ دردی وجود ندارد و کل فرآیند بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول می‌کشد.

دستگاه DEXA بدون تماس با بدن از روی شما عبور می‌کند و تصاویر دقیقی از تراکم استخوان‌های ستون فقرات و لگن می‌گیرد.

تفاوت DEXA با سایر روش‌های سنجش تراکم استخوان

برای سنجش تراکم استخوان روش‌های مختلفی وجود دارد، اما همه آن‌ها از نظر دقت و کاربرد یکسان نیستند. آشنایی با این تفاوت‌ها کمک می‌کند بدانید چرا پزشک‌ها در اکثر موارد DEXA را توصیه می‌کنند.

چرا DEXA استاندارد طلایی است؟

• کمترین میزان اشعه در مقایسه با سایر روش‌های تصویربرداری — حتی کمتر از یک عکس قفسه سینه
• دقت بالا در اندازه‌گیری تراکم مواد معدنی استخوان
• قابلیت مقایسه نتایج با آزمایش‌های قبلی برای پایش روند درمان
• پوشش نواحی کلیدی مثل ستون فقرات کمری و استخوان ران که بیشترین خطر شکستگی را دارند
• نتیجه استاندارد به صورت T-Score و Z-Score که در سراسر دنیا قابل تفسیر است

روش‌هایی مثل اولتراسوند کمی ممکن است در برخی مراکز به عنوان غربالگری اولیه استفاده شوند، اما برای تشخیص قطعی پوکی استخوان و پایش درمان، DEXA جایگزینی ندارد.

شب قبل از آزمایش تراکم استخوان چه کارهایی باید انجام دهید؟

شب قبل از آزمایش را دست کم نگیرید. خیلی‌ها فکر می‌کنند فقط روز آزمایش مهم است، اما در واقع تصمیماتی که امشب می‌گیرید — از قرصی که می‌خورید تا لباسی که آماده می‌کنید — مستقیماً روی دقت نتیجه فردا تاثیر می‌گذارند. این بخش را با دقت بخوانید.

دستگاه DEXA کار خودش را با دقت بالایی انجام می‌دهد، اما این دقت یک پیش‌شرط دارد: بدن شما باید در شرایط استاندارد باشد. کوچک‌ترین عامل مداخله‌گر — چه یک مکمل کلسیم باشد، چه یک دکمه فلزی روی لباس — می‌تواند اشعه را منحرف کند و عددی که روی برگه آزمایش می‌بینید را از واقعیت دور کند. پزشک بر اساس همان عدد برای استخوان‌های شما تصمیم می‌گیرد، پس ارزش دارد این چند نکته را جدی بگیرید. شب قبل از آزمایش باید کار های زیر را انجام داد:

1)قطع مکمل‌های کلسیم و ویتامین D

از شب قبل از آزمایش مصرف تمام مکمل‌های حاوی کلسیم و ویتامین D را متوقف کنید. این مکمل‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:

2)آماده کردن لباس مناسب

یکی از نکاتی که در آمادگی قبل از سنجش تراکم استخوان اغلب نادیده گرفته می‌شود انتخاب لباس مناسب است. شاید فکر کنید لباس چه تاثیری دارد، اما یک زیپ فلزی کوچک کافی است تا تکنسین مجبور شود آزمایش را متوقف کند. جدول زیر دقیقاً نشان می‌دهد چه بپوشید و چه نپوشید.

3)بررسی سابقه آزمایش‌های تصویربرداری اخیر

اگر در ۱۰ روز گذشته آزمایش‌هایی مثل سی‌تی‌اسکن با ماده حاجب، اسکن هسته‌ای یا تزریق باریم داشته‌اید، حتماً به مرکز اطلاع دهید. بسیاری از بیماران نمی‌دانند که این مواد می‌توانند تا چند روز در بدن باقی بمانند و جذب اشعه دستگاه DEXA را تغییر دهند. نتیجه‌ای که در این شرایط گرفته می‌شود ممکن است تراکم استخوان را بیشتر یا کمتر از حد واقعی نشان دهد و پزشک را به تشخیص اشتباه برساند.

در این صورت ممکن است لازم باشد آزمایش را به تعویق بیندازید تا مواد حاجب کاملاً از بدن دفع شوند — معمولاً این زمان حداقل ۱۰ روز است.

به طور خلاصه، قبل از آزمایش تراکم استخوان باید قرص کلسیم را قطع کنید، لباس بدون اشیاء فلزی بپوشید و آزمایش‌های تصویربرداری اخیر را به تکنسین اطلاع دهید

آزمایش تراکم استخوان تعیین می‌کند که آیا شما به پوکی استخوان مبتلا هستید یا نه — اختلالی که با استخوان‌های شکننده‌تر و مستعدتر به شکستگی مشخص می‌شود.

به نقل از سایت: mayoclinic.org

روز آزمایش تراکم استخوان چه نکاتی را رعایت کنید؟

در روز آزمایش، کار تقریباً تمام است و فقط چند نکته آخر مانده. نکاتی که در این روز رعایت می‌کنید به همان اندازه شب قبل اهمیت دارند. بسیاری از بیماران شب قبل را کامل رعایت می‌کنند اما روز آزمایش یک اشتباه ساده نتیجه را خراب می‌کند، پس این بخش را جدی بگیرید

همچنین اگر احتمال بارداری دارید یا باردار هستید، حتماً قبل از شروع آزمایش به تکنسین اطلاع دهید. اگرچه میزان اشعه در DEXA اسکن بسیار پایین‌تر از سایر روش‌های تصویربرداری است، اما در دوران بارداری باید احتیاط بیشتری به خرج داد.

بیشتر بدانید: هزینه آزمایش تراکم استخوان در مراکز دولتی،خصوصی

روند آزمایش تراکم استخوان در مرکز تصویر برداری

وقتی با رعایت تمام نکات به مرکز رسیدید، دیگر نگران نباشید، بقیه کار را تکنسین انجام می‌دهد. اول از همه در پذیرش اطلاعات هویتی شما ثبت می‌شود و فرم کوتاهی پر می‌کنید که شامل سابقه داروها، آزمایش‌های اخیر و احتمال بارداری است.

سپس کارشناس تصویربرداری اطلاعات پایه شما مثل سن، وزن و قد را ثبت می‌کند. این اطلاعات برای محاسبه دقیق T-Score و Z-Score ضروری هستند و بدون آن‌ها نتیجه قابل تفسیر نیست.

بعد از آن از شما خواسته می‌شود روی تخت دستگاه دراز بکشید. معمولاً آزمایش روی دو ناحیه انجام می‌شود: ستون فقرات کمری و استخوان ران. در طول آزمایش فقط باید بی‌حرکت بمانید — نه دردی هست، نه تزریقی، نه هیچ دستگاهی که وارد بدن شود.
کل فرآیند بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول می‌کشد.

پس از اتمام، نتیجه معمولاً همان روز یا روز بعد آماده می‌شود و پزشک متخصص آن را برای شما تفسیر می‌کند.

بعد از آزمایش تراکم استخوان چه اتفاقی می افتد؟

بعد از اینکه آزمایش تمام شد، کار شما تقریباً تمام است اما فرآیند پزشکی هنوز ادامه دارد. نتیجه آزمایش معمولاً همان روز یا حداکثر روز بعد آماده می‌شود و به صورت یک گزارش کتبی به همراه T-Score و Z-Score تحویل داده می‌شود.

T-Score بالاتر از منفی یک به معنای تراکم استخوان طبیعی است. اگر عدد بین منفی یک تا منفی ۲.۵ باشد یعنی تراکم استخوان کاهش یافته که به آن استئوپنی می‌گویند. عدد پایین‌تر از منفی ۲.۵ نشان‌دهنده پوکی استخوان است.

نتیجه را خودتان تفسیر نکنید. اعداد روی برگه آزمایش بدون در نظر گرفتن سن، جنس، وزن و سابقه پزشکی شما معنی کاملی ندارند و فقط پزشک متخصص می‌تواند تصمیم درستی بگیرد. برای آشنایی بیشتر با نحوه تفسیر نتیجه، مقاله «تفسیر جواب آزمایش تراکم استخوان» را بخوانید.

جواب آزمایش تراکم استخوان معمولاً همان روز یا حداکثر روز بعد آماده می‌شود

جمع بندی

آمادگی قبل از آزمایش تراکم استخوان کار سختی نیست، اما همین چند نکته ساده تفاوت بین یک نتیجه دقیق و یک تشخیص اشتباه است. اگر پزشک بر اساس نتیجه‌ای که تحت تاثیر مکمل کلسیم یا یک دکمه فلزی بوده تصمیم بگیرد، درمانی که دریافت می‌کنید ممکن است اصلاً متناسب با وضعیت واقعی استخوان‌هایتان نباشد.

مهم‌ترین کاری که باید انجام دهید قطع قرص کلسیم از ۲۴ ساعت قبل است. بعد از آن لباس بدون اشیاء فلزی بپوشید، زیورآلات و کمربند را قبل از ورود به اتاق درآورید و اگر در ۱۰ روز گذشته آزمایش تصویربرداری با ماده حاجب داشتید حتماً به تکنسین اطلاع دهید. در صورت بارداری یا احتمال بارداری هم این موضوع را پیش از شروع آزمایش مطرح کنید. نتایج آزمایش‌های قبلی را نیز همراه بیاورید تا پزشک بتواند روند تغییرات استخوان‌هایتان را بهتر بررسی کند.

با رعایت این موارد، آزمایش تراکم استخوان شما دقیق‌ترین تصویر ممکن از وضعیت استخوان‌هایتان را نشان می‌دهد و پزشک می‌تواند بهترین تصمیم را برای سلامت شما بگیرد.

سوالات متداول